Θεσσαλονικιά μεζεδάκια

Μη φανταστείτε τίποτα τζιεροσαρμάδες, ο τίτλος οφείλεται απλούστατα στο ότι το πολυσυλλεκτικό σαββατιάτικο άρθρο μας γράφεται ενώ βρίσκομαι στη Θεσσαλονίκη -και εξαιτίας αυτού η σημερινή πιατέλα δεν είναι και πολύ φορτωμένη, διότι επειδή ήμουν εκτός έδρας και είχα να βλέπω φίλους και γνωστούς, δεν μάζεψα και πολύ υλικό.

Ούτε βέβαια έχουν κάποια σχέση τα περισσότερα μεζεδάκια με τη Θεσσαλονίκη, με εξαίρεση την πινακίδα που βλέπετε στη φωτογραφία, το όνομα μιας οδού που, πολύ ταιριαστά, βρίσκεται κοντά στο Μέγαρο Μουσικής της Θεσσαλονίκης.

Οδός Μαρία Κάλλας. Γιατί η ακλισιά; Ξένη ήταν η Κάλλας; Που και ξένη να ήταν, όταν το όνομα υπάρχει στα ελληνικά θεωρώ πιο λογικό να το κλίνουμε, π.χ. «μια ταινία της Σοφίας Λόρεν». Αλλά για την Κάλλας δεν υπάρχει καμιά δικαιολογία να μένει το όνομά της άκλιτο.

Από την άλλη, αν είναι να γραφτεί το όνομά της Μαρίας Κάλλας με το λατινικό αλφάβητο, θα περίμενα να γραφόταν όπως την ξέρουν οι ξένοι, δηλαδή Maria Callas και όχι στα… γκρίκλις. Όταν υπάρχει διαφορά στην προφορά, έχει κάποιο νόημα να γράφεται το οδωνύμιο στα γκρίκλις, εδώ όμως δεν υπάρχει κανένας λόγος.

* Ένα ελληνογερμανικό μεζεδάκι για το ορντέβρ, που δεν ξέρω αν πρέπει να το χρεώσω στον Αλέξη Τσίπρα ή στην εφημερίδα που το μεταφέρει. Στη συζήτηση που έγινε την περασμένη Παρασκευή στη Βουλή, ο πρωθυπουργός έψεξε τον Κυριάκο Μητσοτάκη για τη στάση που τήρησε στις επαφές του στη Γερμανία, και ανέφερε ότι «υπάρχει η λέξη «Φρετσναμ» «μια λέξη που σημαίνει ντροπή, είναι αυτό που εγώ αισθάνομαι για την στάση του προέδρου της αξιωματικής αντιπολίτευσης στο Βερολίνο».

Λέξη «φρέτσναμ» δεν υπάρχει στα γερμανικά -ή ο Τσίπρας την είπε λάθος ή την άκουσε λάθος ο δημοσιογράφος. Πρόκειται για τη λέξη Fremdscham, που προφέρεται κάπως σαν φρεμντ-σαμ, με το σ παχύ, και σημαίνει «ντροπή που νιώθεις για τις πράξεις κάποιου άλλου». Πρόκειται για μια από τις θεωρούμενες ως αμετάφραστες λέξεις της γερμανικής -που δεν είναι αμετάφραστες βέβαια, απλώς είναι δύσκολο να αποδοθούν μονολεκτικά. Κάποτε πρέπει να γράψω ένα άρθρο για τέτοιες λέξεις -αν είχα φιλότιμο θα είχα γράψει ήδη

* Μεταφραστικό μεζεδάκι από την Καθημερινή. Σε εκτενή παρουσίαση ενός βιβλίου του Γάλλου Μαρκ Φερό, ο Γερμανοεβραίος ιστορικός Ερνστ Καντόροβιτς αναφέρεται ως «Ερνεστ Καντόροβιτς». Μικρό το κακό, θα πείτε, αλλά πιο κάτω ο γραμματέας του ΚΚΓαλλίας Maurice Thorez, για τον οποίο γίνεται λόγος στο κρινόμενο βιβλίο, αποδίδεται αγγλοπρεπώς Μορίς Θορέζ, ενώ και η γάτα μου ξέρει πως προφέρεται Τορέζ, πρόκειται άλλωστε για πασίγνωστο πρόσωπο.

Eπειδή η Σώτη Τριανταφύλλου, που έχει μεταφράσει το βιβλίο, ξέρει γαλλικά, θεωρώ απίθανο να είναι δικό της το λάθος και να γράφει εκείνη Θορέζ τον Τορέζ, μπορεί όμως στο βιβλίο τα ξένα ονόματα να αφήνονται στο πρωτότυπο και να μη μεταγράφονται με το ελληνικό αλφάβητο -βλέπετε λοιπόν τους κινδύνους που έχει αυτή η πρακτική.

(Αν θέλουμε να το ψειρίσουμε το πράγμα, η παράγραφος με τον… Θορέζ έχει κι άλλα κουσούρια, π.χ. το «αρχηγού –από το 1947 μέχρι τον θάνατό του– του Γαλλικού Κομμουνιστικού Κόμματος». Ο Τορέζ ήταν γραμματέας του ΓΚΚ από το 1930).

* Φίλος έστειλε φωτογραφία από φύλλο εφημερίδας -και ξέχασε να μου γράψει από ποια είναι, αλλά δεν έχει και μεγάλη σημασία.

Ο όρος fast track έχει μπει στο δημοσιογραφικό λεξιλόγιό μας και πολλές φορές τον χρησιμοποιούμε έτσι ατελώνιστον, εννοώ χωρίς να τον μεταφράζουμε. Ωστόσο, αν είναι να τον γράφουμε (εγώ θα έγραφα ‘φαστ τρακ’ αλλά μπορεί να είμαι προκατακλυσμιαίος) ας τον γράφουμε σωστά, διότι fast truck δεν είναι η «κατεπείγουσα διαδικασία» ή η «άμεση προώθηση» ή όπως αλλιώς αποδίδεται ο όρος (δείτε εδώ κάποιες ιδέες) αλλά, αλίμονο, το τρελό φορτηγό που τρέχει με τα φρένα σπασμένα…

* Σπαρταριστό άρθρο στην Άθενς Βόις, γραμμένο από μια κυρία που με πολύ ψηλομύτικο ύφος βρίσκει ένα σωρό στραβά κι ανάποδα στην τελετή παράδοσης του ΚΠΙΣΝ (προφέρεται: Νιάρχος) στο ελληνικό δημόσιο, ενώ το άρθρο της βρομάει ημιμάθεια από πέντε χιλιόμετρα.

Ξεκινάμε από το Ιντερμέντζο, με το εντελώς περιττό ή μάλλον λαθεμένο ν, και προχωράμε στο:

Πουθενά αλλού νομίζω στην πόλη δεν υπάρχει τόση συγκεντρωμένη και πυκνοκατοικημένη χλωρίδα με ρόζμαρι και φασκόμηλο και ρίγανη.

Όπως σωστά σχόλιάζει ο φίλος Δαεμάνος στη Λεξιλογία, «Ναι, το δεντρολίβανο το λέμε και ροσμαρίνον, αρσενικό και ουδέτερο, και δυοσμαρίνι και ροσμαρίνι και αρισμαρί, μέχρι και ροσμαρί, αλλά Ρόζμαρι ξέρω μόνο εκείνη με το μωρό, που καλά ξετελέματα δεν είχε.  Και γίνεται η χλωρίδα να είναι πυκνοκατοικημένη;«

Έχει κι άλλο, διότι η κυρία γράφει: Βρήκα genious τον τρόπο που διάλεξε να μιλήσει για τις δυσκολίες…

Πώς το λέτε αυτό εντώ στο Ελλάντα; Και πώς το γράφετε εκεί στο Αμέρικα; Όπως σχολιάζει πάλι ο Δαεμάνος: «Ingenious μπορεί να βρεις κάτι, αλλά *genious όχι, γιατί από τα γεννοφάσκια του τα λατινικά γράφεται χωρίς «ο»: genius, και το ουσιαστικό και το επίθετο».

Και το καλύτερο υπάρχει στο τέλος, όπου η λεζάντα του βίντεο παινεύει το «υπέροχο show των roller bladders ». Όμως, bladers, διότι bladder είναι, φευ, η ουροδόχος κύστη!!

* Είχαμε και το φονικό δυστύχημα στην εθνική οδό με την Πόρσε, που σχολιάστηκε ποικιλότροπα. Δεν θα μπω στην ουσία, θα επισημάνω μόνο δυο-τρία πράγματα. Καταρχάς, τη φοβερή σύμπτωση -ο τραγικός πατέρας έχει το σπανιότατο όνομα Υπάτιος, και το φονικό έγινε στην περιοχή Ύπατο Φθιώτιδας. Έπειτα, την Πόρσε, που δεν βρίσκω λόγο να τη γράφουμε Porsche για να δείξουμε ότι ξέρουμε πώς γράφεται. Και τέλος, σε αγιογραφικό άρθρο για τον πατέρα του νεαρού φονιά, διάβασα ότι «Ισως το μόνο που θα μπορούσε να του προσάψει κανείς […] ήταν η φτήνια, ο λαικισμός και η αισθητική καφενείου και κατινιάς που ανέδυαν οι διαφημίσεις του».

Οι διαφημίσεις δεν «αναδύουν» φτήνια και λαϊκισμό, το πολύ να «αναδίδουν». Βέβαια, στην επιχείρηση Τζάμπο θα είχε κανείς να προσάψει πολύ σοβαρότερα από τη φτήνια των διαφημίσεων.

* Σχόλιο του Άδωνη στο Φέισμπουκ όπου, πολύ κουτοπόνηρα, ενώ ξεκινάει λέγοντας ότι μπροστά στις τραγωδίες οι πολιτικές διαφορές παραμερίζουν, στη συνέχεια ο ίδιος ξαναφέρνει τις πολιτικές διαφορές στο προσκήνιο και επιτίθεται στους αριστερούς.

Και βέβαια, ενώ κόπτεται για την αριστεία, δεν αποφεύγει το ορθογραφικό λάθος στο «Περιφρονείστε» -ως γνωστόν, η προστακτική θέλει ήτα, περιφρονήστε (από το ‘περιφρονήσατε’). Περιφρονήστε τον, θα έλεγα.

* Για το Λερναίο κείμενο έχουμε γράψει πολλές φορές, αλλά έχει γούστο να βλέπει κανείς και νέες ενσαρκώσεις των ίδιων μύθων. Σε πρόσφατο άρθρο με τον αναπόφευκτο τίτλο «Τη γλώσσα μού έδωσαν ελληνική» (άμα βλέπετε άρθρο με τέτοιον τίτλο, κατά 95% θα είναι μπαρούφα), η συγγραφέας, η μοναχή Αικατερίνη της μονής Καλτεζών, που είναι και ιατρός, ξεκινάει από την πρόταση του τ. ευρωβουλευτή Ματσάκη, προχωράει στο παραμύθι ότι «στην Αμερική και στην Ευρώπη προτιμούνται σε θέσεις κλειδιά άτομα που έχουν γνώση της αρχαίας ελληνικής» και καταλήγει στο Ν που οξυγονώνει τον εγκέφαλο -τρεις μύθοι σε ένα κείμενο και στον επίλογο έχει και ολίγην από Κίσινγκερ (ή έστω από τους απογόνους του)!

* Και κλείνω με ένα απαράδεκτο κρούσμα τρανσφοβίας από τις σελίδες της κάποτε έγκριτης Καθημερινής. Πρόσφατη επιφυλλίδα του Στέφανου Κασιμάτη συνοδευόταν από φωτογραφία της Caitlyn Jenner και της Andreja Pejic, δύο διάσημων τρανς γυναικών, με την αισχρή λεζάντα: «H κυρία αριστερά είναι ο μπαμπάς των Καρντάσιαν και η δεσποινίς δίπλα του είναι ο φίλος του».

Ή αλλιώς, ο Στέφανος Κασιμάτης ζήλεψε τη δόξα του Στέφανου Χίου.

 

from Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία